← Naar het model Capability

Compliance

Wat het is

Compliance is het vermogen om per AI-toepassing te weten welke regels gelden, er aantoonbaar aan te voldoen en bij te blijven als die regels veranderen. Voor AI is dat sinds 2025 een bewegend doel: de EU AI Act treedt gefaseerd in werking en is in juli 2026 al aangepast door de Digital Omnibus.

De belangrijkste vraag is niet β€žwelke tool gebruiken we?”, maar β€žwelke rol hebben we?”. Wie een AI-systeem van een ander inzet, is gebruiksverantwoordelijke (deployer). Wie een systeem bouwt en onder eigen naam in gebruik neemt, ook intern en ook bovenop andermans model, is aanbieder (provider). De zware verplichtingen liggen bij de aanbieder.

Het verschil met Governance & autonomie: governance is wat je zelf afspreekt, compliance is wat de wet vraagt. Compliance zonder governance werkt niet: zonder register en eigenaren weet je niet eens waarop de wet van toepassing is.

Een herkenbaar voorbeeld: een team bouwt een tool die sollicitaties voorsorteert, met een taalmodel van een externe leverancier eronder. Het team voelt zich gebruiker van dat model, maar is in de zin van de wet aanbieder van een hoog-risicosysteem. Die vergissing ontdek je liever bij registratie dan bij een audit.

Waarom

Het AI Risk Management Framework van NIST noemt de tweede functie Map: de context van een AI-systeem in kaart brengen, inclusief de wetten en normen die gelden, vΓ³Γ³rdat je risico's meet of beheerst. ISO/IEC 42001 is de internationale norm voor een AI-managementsysteem. Daarmee maak je naleving aantoonbaar als doorlopend proces in plaats van als eenmalige toets.

De EU AI Act maakt het concreet. Artikel 4 vraagt organisaties de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen, voor iedereen die AI inzet. Sinds de Digital Omnibus (juli 2026) is dat een inspanningsverplichting. Artikel 50 vraagt sinds 2 augustus 2026 transparantie: mensen moeten weten dat ze met AI praten, en deepfakes worden gelabeld. De hoog-risicoverplichtingen voor Annex III-systemen zijn uitgesteld naar 2 december 2027. Uitstel is geen afstel.

De positie van dit model: de wet reguleert het systeem dat effect heeft op mensen, niet de tools waarmee het gebouwd is. Begin daarom bij het register, niet bij de wettekst.

Wat je nodig hebt

Een AI-register (blok O4) met per toepassing doel, eigenaar, rol en risicoklasse. En de basis van Governance & autonomie: iemand die beslist en iemand die het register beheert. Zonder register blijft compliance een losse checklist die niemand bijhoudt.

Hoe je het meet

Een register met honderd procent dekking zegt niets als de risico-indeling nooit wordt herzien. Kijk naar de datum van de laatste toets per toepassing, en naar wat in een anonieme peiling opduikt maar niet in het register staat.

Instrumenten om in te groeien

Twee paden, één register

Hoe je AI inzet bepaalt welk pad geldt. Veel organisaties lopen beide tegelijk.

Pad A β€” AI als werktool. Medewerkers gebruiken een assistent voor hun eigen werk. Je bent gebruiksverantwoordelijke. Verplichtingen: AI-geletterdheid ondersteunen, geen persoonsgegevens of bedrijfsgeheimen in prompts zonder grondslag en verwerkersovereenkomst, transparantie bij gepubliceerde AI-content.

Pad B β€” AI in je product of proces. De output bereikt mensen buiten het team. Classificeer eerst: verboden, hoog risico, beperkt of minimaal risico. Bij hoog risico gelden risicomanagement, logging, menselijk toezicht, conformiteitsbeoordeling en registratie.

Niet alleen de AI Act

  • AVG: een grondslag en een verwerkersovereenkomst met elke leverancier die persoonsgegevens kan zien.
  • Sectorregels: bijvoorbeeld DORA voor de financiΓ«le sector, NEN 7510 in de zorg, de BIO bij de overheid.
  • Medezeggenschap: AI die gedrag of prestaties van medewerkers volgt, valt onder het instemmingsrecht van de ondernemingsraad.
  • Intellectueel eigendom: wie is eigenaar van AI-output, en welke licentierisico's heeft gegenereerde code?

Bijblijven

Regelgeving rond AI verandert per kwartaal. Wijs één eigenaar aan die wijzigingen volgt en vertaalt naar het register, en leg per toepassing de datum van de laatste toets vast. De uitwerking per artikel, met de Risk Finder en een checklist per sprint, staat in EU AI Act Compliance.

Lees en luister verder

Compliance is geen eindtoets. Het is weten wat je draait, wat ervoor geldt, en zien wanneer dat verandert.